Introductie: De last van de traditie
Wanneer je als hedendaags fotograaf kiest voor een onderwerp als Johannes de Doper, ga je onvermijdelijk de strijd aan met de groten der aarde. Van de mystieke glimlach bij Leonardo da Vinci tot de rauwe theatraliteit van Caravaggio: het beeld van Johannes is in ons collectieve geheugen gegrift.
Mijn serie John the Baptist is geen kopie, maar een weerwoord. Het is een onderzoek naar hoe dezelfde iconografie – de staf, de rode mantel, de interactie met het dier – een volledig nieuw verhaal kan vertellen in de 21e eeuw. Waar de Oude Meesters vaak de heilige of de profeet schilderden, richt ik mijn lens op de mens.
Leonardo da Vinci vs. De moderne mens
Neem de Johannes van Leonardo da Vinci (Louvre). We zien een figuur die uit de duisternis opdoemt, vinger omhoog wijzend naar de hemel, met een blik die de toeschouwer uitdaagt en verleidt. Hij is zich bewust van zijn goddelijke taak.
Leg daar mijn interpretatie naast. Mijn Johannes wijst niet. Hij kijkt niet triomfantelijk de wereld in. In beelden zoals Resting zijn de ogen gesloten of afgewend. De 'goddelijke boodschap' maakt plaats voor interne introspectie. Waar Da Vinci’s Johannes de wereld toespreekt, keert mijn Johannes naar binnen. Het is de verbeelding van de twijfel en de stilte die voorafgaat aan de roeping.
De androgyne uitstraling van Johannes en zijn zachte, haast sensuele glimlach in Leonardo’s werk zetten toen al aan tot nadenken.
Caravaggio en het Clair-obscur
De invloed van Caravaggio is voelbaar in de lichtvoering. Net als in de Barok gebruik ik het clair-obscur (het extreme contrast tussen licht en donker) niet alleen als stijlmiddel, maar als inhoudelijk element. De duisternis van de stal isoleert het model.
Toch is er een wezenlijk verschil. Bij Caravaggio is Johannes vaak een eenzame strijder in de wildernis. In mijn werk zoek ik de zachtheid in die isolatie. De rode mantel is hier geen decorstuk dat dramatisch wappert, maar een deken waaronder hij schuilt tegen de kou. Het 'heroïsche' lijden maakt plaats voor een kwetsbaar, menselijk ongemak.
Leonardo’s Johannes de Doper is een visuele paradox: spiritueel én sensueel, mannelijk én zacht, heilig én menselijk. In zijn tijd revolutionair.
Deze Johannes de Doper van Raphaël Sanzio (1516) toont een androgyn, zinnelijk lichaam en roept queer reflecties op over mannelijkheid, kwetsbaarheid en religieuze iconografie.
In deze sensuele en verfijnde weergave van Johannes de Doper verenigt Andrea del Sarto religieuze devotie met een opvallende homo-erotische esthetiek.
De Symboliek van het Schaap
In de klassieke schilderkunst is het schaap (of het lam) vaak puur een attribuut: het Agnus Dei, een verwijzing naar Christus. Het dier is er 'voor het plaatje'.
In één van mijn foto's in deze serie doorbreek ik die symboliek. Hier is het schaap geen heilig voorwerp, maar een levend wezen dat warmte en contact biedt. De keuze voor bruine schapen, in plaats van het iconische wit, was hierin cruciaal (zoals ik toelicht in de video hieronder). Het dier versmelt met de aarde en de omgeving, waardoor de connectie tussen mens en dier gelijkwaardig wordt. Het benadrukt het thema van de 'outcast': twee wezens die in de marge van de stal troost vinden bij elkaar.
De donkere vacht van de schapen zorgt voor een natuurlijke versmelting met de achtergrond.
Video: Achter de schermen
In deze video vertel ik meer over mijn fascinatie voor kunstgeschiedenis en de koude realiteit van de fotoshoot op 4 januari.